Kiến nghị yêu cầu hủy bỏ nội dung điều 19.3 Bộ Luật Hình Sự 2015

Huỷ bỏ nội dung Điều 19.3 Bộ Luật Hình Sự 2015, vì nội dung đó trái Hiến pháp, vi phạm quyền con người và gây hại cho công lý và nghề luật sư

Vì sao bạn nên quan tâm

Luật sư là nghề cần được tôn trọng và phát triển trong một nhà nước pháp quyền và dân chủ. Các luật sư có những nguyên tắc nghề nghiệp nhất định theo thông lệ quốc tê, được quy định trong các luật và trong Quy tắc đạo đức và ứng xử nghề nghiệp luật sư do Liên đoàn Luật sư ban hành

Về chiến dịch

Kiến nghị yêu cầu huỷ bỏ nội dung điều 19.3 Bộ Luật Hình Sự 2015, vì nội dung đó trái Hiến pháp, vi phạm quyền con người và gây hại cho công lý và nghề luật sư. (Đây là dự thảo, xin các đồng nghiệp và các bạn cùng góp ý và chia sẻ).

Kính gửi Quốc hội!

Chúng tôi, những người ký tên dưới đây, được biết Quốc hội đang xem xét thông qua Luật sửa đổi, bổ sung Bộ Luật Hình Sự 2015 (BLHS 2015) do BLHS 2015 có rất nhiều nội dung sai sót, bất cập. Chúng tôi nhận thấy nội dung điều 19.3 BLHS 2015 là một trong những sai sót, bất cập rất nghiêm trọng. Điểu 19.3 này quy định : "Người bào chữa không phải chịu trách nhiệm hình sự theo quy định tại khoản 1 Điều này trong trường hợp không tố giác tội phạm do chính người mà mình bào chữa đã thực hiện hoặc đã tham gia thực hiện mà người bào chữa biết được khi thực hiện nhiệm vụ bào chữa, trừ trường hợp không tố giác các tội xâm phạm an ninh quốc gia hoặc tội phạm đặc biệt nghiêm trọng khác quy định tại Điều 389 của Bộ luật này".

Căn cứ điều 28.1 Hiến pháp 2013 quy định "Công dân có quyền tham gia quản lý nhà nước và xã hội, tham gia thảo luận và kiến nghị với cơ quan nhà nước về các vấn đề của cơ sở, địa phương và cả nước ", chúng tôi xin trình bày Kiến nghị yêu cầu huỷ bỏ nội dung điều 19.3 BLHS 2015 với những lý do sau:

I.Vi phạm Hiến pháp 2013, vi phạm quyền con người, vi phạm Công ước về các quyền dân sự và chính trị quyền mà Việt nam tham gia. (Các quyền của người bị buộc tôi : được suy đoán vô tội cho đến khi có bản án có hiệu lực, được bào chữa và được xét xử công bằng).

Hiến pháp 2013 đã quy định nguyên tắc suy đoán vô tội và các quyền con người trên của người bị buộc tội trong điều 31:

1. Người bị buộc tội được coi là không có tội cho đến khi được chứng minh theo trình tự luật định và có bản án kết tội của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật.

2. Người bị buộc tội phải được Tòa án xét xử kịp thời trong thời hạn luật định, công bằng, công khai.
 ...
4. Người bị bắt, tạm giữ, tạm giam, khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử có quyền tự bào chữa, nhờ luật sư hoặc người khác bào chữa.

Quy định người bào chữa (mà chủ yếu là luật sư) phải tố giác người được mình bào chữa đã có hành vi phạm tội theo ít nhất 83 tội danh theo BLHS 2015 rõ ràng vi phạm các quy định nêu trên của Hiến pháp 2013.

Luật sư hơn ai hết phải tuyệt đối tuân thủ nguyên tắc vô tội. Luật sư không phải là người trực tiếp chứng kiến những hành vi đã thực hiện của người bị buộc tội. Luật sư nào tố giác thân chủ chỉ biết qua lời nói, hồ sơ, tài liệu do đảm nhiệm bào chữa, luật sư đó vi phạm nghiêm trọng nguyên tắc suy đoán vô tội.

Quyền được bào chữa và quyền được xét xử công bằng bị vi phạm nghiêm trọng, khi người bị buộc tội mất niềm tin vào luật sư (không dám trình bày hết sự thật, các tình tiết liên quan đến vụ án vì sợ người bào chữa tố giác) và luật sư lo ngại vi phạm nghĩa vụ tố giác không thực hết trách nhiệm bào chữa, đặc biệt theo nguyên tắc suy đoán vô tội. Mặt khác, khi luật sư tố giác thân chủ đã ở vị thế mâu thuẫn lợi ích với thân chủ bị buộc tội, không thể nhận bào chữa tiếp. Quy định này dẫn đến người bị buộc tội ngại thực hiện quyền mời luật sư và luật sư ngại nhận bào chữa những người bị buộc tội đặc biệt nghiêm trọng ( nhất là những tội xâm phạm an ninh quốc gia) mà theo Bộ Luật Tố Tụng Hình Sự (BLTTHS) bắt buộc phải có người bào chữa.

Những quyền của người bị buộc tội nêu trên cũng là những quyền con người được quy định trong Công ước quốc tế về Quyền dân và chính trị mà Việt nam đã tham gia (các khoản 1, 2, 3 điều 19 của Công ước). Do đó nội dung điều 19.3 BLHS 2015 cũng vi phạm quyền con người quy định trong những Công ước trên.

II. Mâu thuẫn với BLTTHS 2015, trái thông lệ quốc tế về nghề luật sư, buộc luật sư vi phạm đạo đức nghề nghiệp, gây hại cho nghề luật sư, công lý khó được bảo đảm.

Luật sư là nghề cần được tôn trọng và phát triển trong một nhà nước pháp quyền và dân chủ. Các luật sư có những nguyên tắc nghề nghiệp nhất định theo thông lệ quốc tê, được quy định trong các luật và trong Quy tắc đạo đức và ứng xử nghề nghiệp luật sư do Liên đoàn Luật sư ban hành.

Nội dung điều 19.3 BLHS 2015 mâu thuẫn với những quy định sau về luật sư:

1. Những quy định về nghĩa vụ của người bào chữa theo điều 72 khoản 2 BLTTHS 2015 :
a) Sử dụng mọi biện pháp do pháp luật quy định để làm sáng tỏ những tình tiết xác định người bị buộc tội vô tội, những tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự của bị can, bị cáo;
c) Không được từ chối bào chữa cho người bị buộc tội mà mình đã đảm nhận bào chữa nếu không vì lý do bất khả kháng hoặc không phải do trở ngại khách quan;
g) Không được tiết lộ thông tin về vụ án, về người bị buộc tội mà mình biết khi bào chữa, trừ trường hợp người này đồng ý bằng văn bản.

Rõ ràng luật sư tố giác thân chủ sẽ làm xấu đi tình trạng của thân chủ (trái điều 72.1.a), không thể tiếp tục đảm nhận bào chữa nhưng nếu từ chối lại trái điều 72.1.c và đương nhiên vi phạm điều 72.1.g.

2. Trái thông lệ quốc tê về nghề luật sư.

Hội nghị lần thứ tám về Phòng chống tội phạm và xử lý người phạm tội của Liên Hợp Quốc, họp tại Havana, Cuba, từ ngày 27/8 đến 7/9/1990 đã thông qua Các Nguyên Tắc Cơ Bản Về Vai Trò Luật Sư. Quy định luật sư tố giác thân chủ (hay truy cứu trách nhiệm hình sự luật sư nếu không tố giác thân chủ trong một loạt trường hợp ) như nội dung điều 19.3 BLHS 2015 trái một loạt điều trong Các Nguyên Tắc này như:

15. Luật sư phải luôn tôn trọng một cách trung thành quyền lợi khách hàng của mình.
16. Các chính phủ phải bảo đảm rằng luật sư:
a. Có khả năng thực hiện tất cả các chức năng chuyên môn mà không bị đe dọa, cản trở, quấy rầy hoặc can thiệp trái phép;
b. ..
c. Không bị truy tố, hoặc bị đe dọa truy tố hay chịu bất kỳ chế tài hành chính, kinh tế hoặc chế tài khác về bất cứ hành động nào được thực hiện phù hợp với những nhiệm vụ, tiêu chuẩn và đạo đức nghề nghiệp đã được công nhận.
18. Không được đánh đồng luật sư với khách hàng của họ hay những công việc của khách hàng do thực hiện các chức năng của luật sư.
20. Các chính phủ cần công nhận và tôn trọng rằng, tất cả các trao đổi và tư vấn giữa luật sư và khách hàng trong mối quan hệ nghề nghiệp của họ đều được giữ bí mật.

Rõ ràng việc quy định luật sư buộc tố giác thân chủ phá vỡ nguyên tắc "trung thành thân chủ", đe doạ, cản trở luật sư thực hiện nhiệm vụ bào chữa "hết minh", đánh đồng luật sư với thân chủ hay hành vi của thân chủ, và khiến luật sư có thể bị truy tố cho dù họ thực hiện đúng quy tắc về nghề nghiệp, và đương nhiên buộc luật sư phải tiết lộ bí mật trái với ý muốn của thân chủ.

Thực tế không có nước nào quy định luật sư phải tố giác tội phạm đã thực hiện của thân chủ, chỉ quy định rất ít ngoại lệ quyền hoặc nghĩa vụ của luật sư được tiết lộ bí mật của thân chủ (nếu không được đồng ý của thân chủ), với lý do nếu tiết lộ kịp thời ngăn chặn được những hậu quả hay thiệt hại rất lớn cho con người hay xã hội.

3. Luật sư buộc phải vi phạm đạo đức nghề nghiệp nếu tuân thủ điều 19.3 BLHS.

Một trong những quy tắc quan trọng nhất của luật sư là bảo vệ tốt nhất lợi ích của thân chủ (quy tắc 3 - Quy tắc đạo đức và ứng xử nghề nghiệp luật sư Việt nam). Nếu tố giác thân chủ, rõ ràng luật sư vi phạm quy tắc này. Mặc khác khi đó luật sư tuy không thể tiếp tục nhận bào chữa cho thân chủ, nhưng luật sư từ chối bào chữa sẽ vi phạm Quy tắc 9 (luật sư từ chối tiếp tục thực hiện nhiệm vụ) - của Quy tắc đạo đức và ứng xử nghề nghiệp luật sư vì không có căn cứ theo Quy tắc này để chấm dứt nhiệm vụ bào chữa cho thân chủ.

4. Nghề luật sư sẽ bị hại nghiêm trọng nếu giữ nguyên nội dung theo điều 19.3 BLHS và khi đó công lý càng khó được đảm bảo.

Luật sư là một thiết chế bảo vệ công lý. Trong tố tụng hình sự, thiết chế này giúp người bị buộc tội có thể ở vị trí cân bằng so với bên buộc tội với thế mạnh là những cơ quan điều tra, công tố có quyển lực và bộ máy. Nhưng khi người bị buộc tội không tin vào luật sư và luật sư e ngại khi bào chữa những vụ đặc biệt nghiêm trọng, rõ ràng công lý khó được bảo đảm.

Nếu luật sư phải tố giác thân chủ, nghề luật sư sẽ trở thành nghề "phản chủ, hai mang" trong suy nghĩ người dân, những nguy cơ bị hình sự hoá trong hoạt động nghề nghiệp sẽ làm thui chột nhiệt tình của các luật sư. Một nghề có thể bị khinh rẻ và lại đầy rủi ro như vậy khó có đất sống, càng khó đất phát triển. Nhà nước pháp quyền, dân chủ, công lý sẽ chỉ là khẩu hiệu và khó được thực hiện, các nhà đầu tư và nhân dân không thể trông cậy vào giới luật sư và pháp luật, trật tự xã hội sẽ bị phá vỡ.

Chính vì những lý do trên, vì sự phát triền của một nhà nước pháp quyền và dân chủ, vì công lý, chúng tôi kêu gọi các đại biểu Quốc hội huỷ bỏ nội dung điều 19.3 BLHS 2015 khi thông qua Luật sửa đổi bổ sung Bộ Luật Hình Sự 2015.

Trân trọng.

Những người ký tên.